श्रीः

सवंसमवृत्तपभावः

: ।((100115 ८५१५] <॥51‰ १८.५६ ९८. 1 ला [1{11 ६, (1 अय मन्थः निवृत्तमहीश्यरदलीयसस्कृतशाखेपद्रषटपदेन चेन्नरायपत्तनाभिजनेन भ्रोवङ्कटरमणार्येण

विराचेतः

मैसूरु राजकीयदराखामुद्राय्ये सम्माद्रेतः १९.२३८

भभिमतम्‌

विदितमेवेतत्समेषां विदुषां, यक्किङ “: छन्दः पादो तु वेदस्ये " त्यादिना वेदमह।पुरषप्य छन्दरशाक्षं ॒प्रतिष्ठासाधनपाददूपमिति | छन्दांसि विना ऋचः कथं प्रतिष्ठां क्मरन्‌? यतः वहुचत्राहमणे गाय- व्यादिन्दसां वेदनपुरस्सरं अनुष्ठातुः फरिरेषाः प्रदिताः, तथाहि - ५‹ तेजो वै ब्रह्मवचेसं गायत्री, उष्णिहा वाऽभ्युष्कामः कुवीत, अनु- भो खगंकामः, वृह्यो श्रीकामः, यशस्कामः, तृषटुमौ वीयेकामः, जगत्यो पञ्ुकाम. विराजावन्नाचकामः, कुितेति " विराय्‌ढन्दसा याज्यानुवाक्य विधतुकामस्य सर्वेषां छन्दसां सायुज्यं सखूपतां सले. कतामश्रते, एवं विद्वान्‌ विराजो कुरुते " इत्यादिना अत एव तत्तनमत्राणां ऋषिछन्दःपरिज्ञानामावेनं कमाण्यनुतिष्टतः महाननर्थो दर्तः निरुक्तशाख्े | “यो वा अविदितर्षियछन्ददिवतत्राह्मणिन मत्रेण याजयति वाऽऽध्यापयति वा स्थाणुं वछछति गते वा पत्यत पापीयान्‌ भवतीति '” तैततरीयत्राह्मणेऽपि गायत्रीमितराह्णस्याऽऽ- दध्यात्‌ , वृष्टभीराजन्यस्य जगतीमिर्वशयस्येत्यादि रोकेऽपि पिङ्गल- नागः वेदिकछन्दांम्यवंभ्य ठोकिकवृत्तानि, वंशस्थ-रुचिरा-रथो- द्ता-मारिनी-ल्द्ररादीन्यासूत्रयामास तषां सूत्राणां माष्यादिम्न्थाः विस्तृता विरा इति, केदारान्तवाणिः वृत्तरन्ताकरं नाम प्रकरणग्रन्थ निमेमे छन्दोविचितिनोम कश्वन मन्थः दण्डिना निरमायीति श्रूयते छन्दोमञ्ञरीत्यादयः त्रिचतुराः अन्थाः वृत्तस्वूपवेदकाः प्रसिद्धाः

1४

|

ईतरशासवदिदं छन्दस बहुभिस्पूरिमिविवरणाय प्रक्रान्तं तदे- तत्स्वमारक्ष्य, कल्याणनगरप्यरविश्रान्तसंस्कृतसवशारध्यक्षैः चन्नराय- परतनामिजनैः वेङकटमणयः वृत्तताकरोक्तमर्गिण तदीयसूत्राप्यारंन्य, ्ेषां वृत्तानां वहूनयुदराहरणानि कालानुगुण्येन मन्दजनोदिर्ीषेया स्वप्रतिभया विस्वथ्य असिमन्‌ मन्थे संयाजितानि मयाप्यामूखग्रमव- लोक्षितानि, परिष्कृतानि मुद्रणका्यांय रीकिकानां छन्दसां मयर सादीनां गणानां अभिमानिन्यः देवताः रक्षम्यापादनादि कायै, 'मो भूमि्िगुरः श्रियं वितनुते, मः पूवंगुन्रमाः' इत्यादिना स्पुरटङृतम्‌ एतद्न्थावलोकरनेन विद्यार्थिनः महत्तरफलं रमेरन्‌ इति मन्ये। वृत्तरलाकगम्न्थप्रदरितप्रस्तारादिक्रिमपिक्षया अस्मिन्‌ ग्रन्थ प्रतिषदितप्रस्तापदकसं्यनिणयादितत्राणि विद्याथिनामनायासेन साहाय्यमाचरन्ति विद्द्राश्च परिशीस्येमं अरन्य अमन्दानन्दमपि- गच्छन्तीति शम्‌

मेसूरु, ] साहित्यरलम्‌ अुङ्काररक्षामणिः १०-८- १९३८ महागिद्िन्‌ के. गोपालकृष्णशास्ी, मैसूरु विश्चवि्यारूय संस्कृतपण्डितः,

^ पि 0 वतप.

(10]$#1111# 0 {1118 01] 18 1107 1८86८ $ 1110 8111101) ४8 1110 छाः 18 801601४ {लात्‌ कि" ॥116 &€ाा8 €ा)11117लाााला{. 90, 1{ 1116016 (कठः सा€ कल्वृतातत्त्‌ ४४ 811} {1716 काक 111त1*1072 01" 2061169 1ोकक 6) 1116 फण] 10-0111106त्‌ शोफ पो) 06" ([ ८0]0108, 1110 ल] 0]0ए-110110 {0 {110 णा]. 1) 10४८) (णा)11ला क्वि 171 950, 07 10768, 01 किद्णाहक्रातो शष)" [911080५ 18 फाल णा, 87त्‌ क्ीत्त्‌ ६0 न्त पकार, राला (७])फ हा 1118, ] |$ श्त 1101111, 06 €121116त 81त 1680५५५ ।फ क्फ 11101914 छा [४ ता(त0119 [118111101011 (त एफ क्क 0061 9८,

ष्णा, }) €, एवि १1 + ^^, 71 .114/ 1949. 11(1/॥८/.

11211211 14124 149.

1 छा 1621 वलााल्व्‌ 0 16 कतर्लतााना) 1118 [110|171€85 1116 कशत 0198016 [0 [तात्‌] 81105111 10 1116 80116 ८011८08851011 111 ९111110 111 र्18]र11# ४018 [01110 & | ॥८ ८08॥ [1 16 0 ण्लााना।ौ {37४1611 [गाल8) ककताट, ्वात्‌ ३1६0 10 1116 (0रलाााालो। {3187161 01८88) 80०16, [01 [ल्वा 710 116 11111111 01 116 01] 8110 11086 &८/ प्र).

11 ४३०7, (1. ४1५५ ।\॥ 1/1. (^ ^ 1 ४4, 71/॥ ५1} 1446. 4५ {101. ५1

प्रकटनम्‌

9 केः

एतद्रन्थसंबन्धाधिकारः कोऽपि प्रन्थकत्रां स्वायत्ती

तस्मादा कदावाऽप्यधिक्रानि पुस्तकान्यपक्षितानि भवन्ति, तदा यस्य कस्य वा एतन्नाटकस्य पुनश्ुदरणकायं भवाति निरगरोऽधिकारः परन्तु म्रन्थस्य स्वायत्तीकरणे तस्याधि- कारः तथाप्ययं ग्रन्थः, व्याख्यासमेतो बा विवरणसहकृता बा भाषान्तरपरिवतेनपरिष्कृतो वा यदि भवत्‌, तदा तन्राख्यादि केतुः, ततप्रतिनिधेः, विश्वविद्यापीटादेः, कस्य वा तदितरसमा- जदिः, तादशबव्याख्याघरुषेतस्यास्य ग्रन्थस्य न्यायतः स्वायत्ती- करणपूयैकमेव स्वे बुद्रणाचधिक्राराः निशिताः प्रन्थकरंसम्म- ताश्च भवन्ति

मैसूर श्री. वेङ्टरमणार्यः, २-७-१९२८. ग्रन्थकती.

््तज्ञता

समयेऽस्मिन्‌ एतद्रन्थसश्योधनादिका्ये साहाय्यमाच- रितवतां श्रीमन्महशूरिमहाराजस्य आस्थानमहाविदुषां साहिलय- रत्¶ अलङ्कररक्षामाणिः इत्यादिषिरुदाङ्ितानां कन्नबाडि गोपालकृष्णश्ाखिणां, युद्रणकाले अक्षरस्खलनादिदोषशोधना- दिकायं सहायभूतानां आस्थानविदुषां सासे कृष्षस्वामिना क्षिणां, सदसश्रक्तिपूकं स्वाभिमतप्रदश्ेकानां विमरकानां कृतज्ञो भूत्वा सप्रश्रयमभिवन्दनसन्ततिम्‌ समपय

मैसूरु, श्री, वेङ्टरमणायेः,

६-७-१९२८. ग्रन्थकती. 1]

विषयप्ूचिका

सख्या छन्दः वृत्तमू पुरम्‌ उक्ता श्री 1 अत्युक्ता खरी 1 ३२ मध्यमा नारी 2 + , मरगी 2 1) यगणवृत्तम्‌ 2 ११ „+ ५) १) श. 5 ¢ ११ + 2 १, ज्ज ++ ८2 १, + ८2 ११ ११ प्रतिष्ठा .... कन्या सुप्रतिष्ठा „... पङ्कः 9 गायत्री .... तवुमध्या दाशिवदना 3 .... वसुमती 1 ११ नि विद्युेखा 1 .... सामराजी उष्णिक्‌ .... मदटेखा 1 १? मधुमती 5 कुमारललिता 5 ) .... हसमाखा 5 £ > (६ (0११154४ 545९।

२६५६५१२८ 1४<717117£

वृत्तम्‌ चित्रपदा विद्यन्माटा माणवकम्‌ हंसरुतम्‌ समानिका प्रमाणिका वितानम्‌ नाराचिका कवरी ऋाकः गजगतिः हलमुखी भुजङ्रिुखता भुजङ्गसङ्गता मणिमध्यम्‌ सुमुखी शुद्धविरार्‌ पणवम्‌ मयुरसारिणी रुक्मवती मत्ता मनारमा चम्पकमाला त्वरितगतिः उपस्थिता इन्द्रवज्रा उपेन्द्रवज्रा उपजातिः

2]

सख्या छन्दः वृत्तम्‌ पुटम्‌ तरिश्रप्‌ .... सुमुखी 4.1

# .... दाधकम्‌ #

.... शाखिनी .... 1

.... वातोर्मौ „.. 14 श्रमरविटसितम्‌ .... 14

... रथोद्धता .... 14 .... स्वागतम्‌ ,... 14 ... वृत्ता 01 .... प्रथ्वी .... 16 .... भद्रिका ^ 10

.... चित्रवृत्ता .... 16 .... दयेनिका .... 16 ... मौक्तिकमाला .... श्रीत्रत्तम्‌ + 11 .... उपस्थिता 10

.... सम्मता .... 18 ... कुमारी .... 18 १२ जग .... चन्द्रवत्मां .... 18

.... वरस्थम्‌ 18 .... इन्द्रवदरा 1

.... उपजातिः .... 19 .... तोटकम्‌ 20 .... दुतविखवितम्‌ 21 + पुटः 21 ...- प्रमुदितवदना 21 .... कुसुमविचित्रा 21 .... जलोद्धतगीतः 22 .... भुजङ्गप्रयातम्‌ 23

>+ 11

सस्या छन्द्‌ः वृत्तम्‌ पुटम्‌ जगती .... स्रग्विणी ,... 2

» .... पियवदा + 01

.... मणिमाटा 23

) .... ललिता %4

५१ .... प्रमिताक्षरा -).1

११ .... ज्वाखा 24

| .. वैश्वदेवी 2

# .... जलधरमाटा 25

» .... अभिनवनालिका 25

.... प्रभा 25

) .... मानिनी 26

११ .... अभिनवतामरसम्‌ 26

9) 4 गौय 40

9 ,,.. ठखटना ८९

+ .... ललितम्‌ 21

| .... मोक्तिकमाला 27

# ... कोकरता 21

१३ अतिजगती .... चञ्चरीकावठी 20 .... क्षमा .... %8

.... प्रहर्षिणी .... %8

.... मत्तमयूरम्‌ „... 28

„9 .... रुचिरा .... %)

# .... मन्नभाषिणी 4 |

.... सरसा ... 29

.... सुमङ्गणिका .... %

.... प्रभद्रकम्‌ .... 30

१४ शक्ररी .... असवाधा ५. 0

# , „... अपराजिता ,... 50

सस्या चछन्द राक्करी

१५ अतिश्क्ररी

211]

वृत्तम्‌ वसन्ततिखका प्रहरणतिखका इन्दुवदना अलोखा कुमारी मज्नभाषपिणी सृकेसरम्‌ मदनाती पथ्या परमदा मध्यक्षामा वासन्ती लीखखेटा तृणकम्‌ रारिकलटा सक्‌ मणिगुणनिकरः मालिनी चन्द्ररेखा वृषभगतिविटसितम्‌ अश्वगतिः पञ्चचामरः गुणभूषा वाणिनी रिखरिणी पथ्वा वंशापत्रपतितम्‌ मन्दाक्रान्ता

पयम्‌

39 30 32 3)

36

236

31 -;8 28 ~ 6-:30 -{()

10)

-1()

+]

-{[

1४

संख्या छन्दः वृत्तम्‌ पुटम्‌ अत्यष्टिः .... दरिवृत्तम्‌ .... 41 .... नत्कुटकम्‌ + 4

.... कोकिटकम्‌ ५. „... चित्रटेखा .... 42 १८ धतिः ... इदरिचिङमा + ... हरिणष्ुतम्‌ .... 4 „.. (निशा सुधा-नारयचम्‌) 1;-4/ .... करिणी .... 44 .. कुसमितलतविह्ता ~. 44 ) .... हरनतकम्‌ ,... 44 ,... चित्रछेा ,... 4 .... नन्दनम्‌ „.. श्ाद्लललितम्‌ ~. 8 १९ अतिधृतिः .... मेधविस्फानेतम्‌ 6 ... शादूखविक्रीडितम्‌ ... ^^ .... मणिदीतिः .... 46 .... बाणी .... .... सुमधुरा .... लप .. सुरसा 41 २० कृतिः .... वत्तम्‌ 4171-4 .... स॒वदना 4.4 .... मीतिका „... 48 २१ प्रकृतिः .... सखरग्धय 4849 .... पञ्चकावरी ,... 490 २१ आकृतिः .... मद्रकम्‌ ,... 40 .... हंसी 10-0 .... मत्तभम्‌ ,... ‰0

$ ~ . लक्ष्मीः 50

सस्या छन्दः वृत्तम्‌ पुरम्‌ २२ विकृतिः .... मत्ताक्रीडा 1 + .... अद्रितनया | .... अश्वलटलितम 51-59 २४ सकृतिः .... तन्वी 9 0 अश्वकलितम्‌ .... 52 २५ अभिकृति कोञ्चपदम्‌ ... ५६ उत्कृतिः .... भरजङ्गविज्ञमितम्‌ ~. 5 .... अपवाहकः 93-34

.... हाभनटनम्‌ 1

उपाद्ातः

वाचां प्रभावः-

सकेऽम्मिन्‌ वागेव खलु सवेव्यवहारहेतुमनुप्याणां स। वणासिका व्यक्तध्यनिप्रधाना वर्णाश्च स्वराः नव, व्यञ्जनानि तरयक्चिशदिति द्राचल्ारेशत्‌सस्याकाः वणसमुदायः पदं तिडन्त- पद्रहितपदसमूहः पदकदम्बकम्‌ उक्तं वा अध्याहृते वा तिङन्तपद, ततसहितपदशमूहः वाक्यं तच्च वाक्यं द्विविधं छन्दो निवद्धपकं तद- निबद्धातमकं चेति वेदिकम्न्थेषु स्वे मन्त्राः सवा ऋचः छन्दो- निबद्धाः।यनुरादीनि छन्दोऽनिवद्धानि तथेव ब्राह्मणानि, आरण्यकानि, उपनिषदश्च प्रायः सूत्रमरन्थास्तर्वे, तद्धाप्यठीकादयश्च वाक्यरूषा एव लोकिकगम्रन्थेपु वृत्तनिवद्धानि पचानि. तदनिबद्धानि गानि, वचनासकानि स्मृतिपुराणकात्यादयो अन्था वृत्तवद्भाः कथाकाद्‌- म्बयादयः केवरवाक्यरूपाः छन्दामाहात्म्यम्‌--

` पुरुषस्य पापस्म्बन्ध वारायेतुमाच्छादकताच्छन्दः। चीयमानाभिसन्तापस्याऽऽच्छदकलाच्छन्दः अपमू्यु वारयितुमा- च्छादयतीति छन्दः ' इति छन्दर्शब्दो व्युादितः वेदाङ्गान्यतमं छन्दः वेदपुरूषस्य पादश्थानीयं य॑था पादसहायमन्तेण सर्वो गमनादिव्यवहारः सम्प्यते, तथा छन्दस्सहायमन्तरेण वेदपुरूषस्य गतेरेव।ऽसेभवः अतः वाक्प्रपञ्च छन्दरशाखम्‌ विशेषेण प्रामुख्यं मजति तथा वचेक्तं--' म्थरस्तजभ्नगेरन्तिरोदगभिरकषैः

114,

> + 111

समस्तं वाकयं व्याप्तं त्रैलोक्यमिव विष्णुना ' मनुनाप्युक्तम्‌ -

यथोदितेन विधिना निं छन्दभ्कृतं पठेत्‌ ' इति छन्दांसि उक्तद- कृत्यन्तानि षरुंशतिसस्याकानि तदुद्धवानि सर्वाणि वृत्तानि गुरुलघृज्ञानोपायः--

वृत्तान्यक्षरमयानि अक्षराणि गुरुरष्वासमकानि रष्व- ्षरोचारणकारघ्य मत्रा ' इति व्यपदेशः गुवेक्षरम्‌ द्विमात्रा काशिकं तदक्षणन्तु -- संयुक्तं दीव सानुस्वारं विपर्गसंयुक्तम्‌ विक्ञयमक्षरं गुरु रघु पदान्तस्थं विकस्पेन इत्यायेया विहितम्‌ -

‹सग्रामं नः प्राटयेन्मत्सखेव ` ह्यत्र क्रमेणोदाहरणानि निर्दिष्टानि एतहक्षणघरितगुरोर्भिनना रधुः गुरुसंज्ञा (५), शुपंज्ञा (1), इति प्राचीनैरङ्गकेतं तथापि मुद्रणादिसो कयपयीखोचनया, गुक्षरसक्ञा ( ) र्ध्वक्षरसंज्ञा ( ) इत्याधुनिकैरङ्गीकृतम्‌ एतदनुसारेणेव, अस्मिन्‌ म्रनथे गुरर्धुसंञे विहिते एते सज्ञे प्रस्तारोपयोगिन्य साकेतिकरेखाविशेषरूपे

वृत्त पुनद्विविध--गणवृत्तं मात्रावृत्त चेति गुरुरध्वासकन्य- क्षरसमदयो गणः। च~म (--); य(५- -)) (-५-) (८५), त(--५)) (८.५), (-५५)) न्‌ (५८५); इति ्यक्षरम्तारतत्वमयोदया अष्टधा समुखयचते (पस्तारतलवं प्रथमे अनुबन्ध द्रष्टव्यं) खगक्रियामन्तरेणापि बालानां सुरमबोधाय अन्यथा निर्दिष्ट ्टोकोऽपि ग्राह्यः

' आदिमध्यावसानेषु यरता यान्ति खधवम्‌ |

भजसा गोरं यान्ति मनो तु गुरुखधवौ '

>.1९

इति मतरावृत्तपु मात्राचतुष्टयप्य गण इति नियमः सच, (- --) गुरुद्रयोपेतः, -५५ गुरुरुधुख्धुयुतः, ५५ - ठ्धुल्धुगुर युक्तः, ८--५ रुगुशुरुसहितः, ५५५५ र्धुचतुष्टयमूतः, इति पञ्चधा भवति

वृत्तसखररूपम्‌- -

¢ वृत्तं पुनद्विविधं -- गणनिमित्तकं मात्रानिमित्तकेचेति आद्य त्रिविधं--समपादवृत्तं अधसमपादवृत्तं विषमपादवृत्तं चेति द्वितीयं जातिरिति व्यवहृतं तत्र मात्रासंस्येव पादम्यवस्थापका | आयादयः प्रायः चतुप्यदीषूपाः अन्यत्र द्विपदी, त्रिपदी, चतुष्पदी- पञ्चपदी, प्पर्दालयादि बहुमेदघशिता वतेन्ते परन्तु सर्वेषु परदिषु सममातरासेष्या अनेकान्तिका यत्र पादग्यवस्था वा पदेषु मात्रा व्यवस्था वा भवति तत्र गाधेति व्यवहारः तद्विनानि दण्डका- दीनि गणवृततेषु पुनः, यत्र चतुषु पदेषु एकरूपा गणसष्या निर्दिष्ट, तत्र समवृत्तमिति व्यवहारः अतः एतादृशवृकत्तम्य एकपाद एव रक्ष्यतया निर्दषुमलं अधसमपादवततषु, प्रथमतृतीयपदो समो; तद्धितररक्षणावपि द्वितीयचतुथपादो समौ कचितरथमद्वितीयपाद समो, तृतीयचतुथपादौ अन्यथा समो कुत्रचिसथमचतुथ॑पद। एकरक्षणको, द्वितीयतृतीयपादौ अन्यरक्षणकेो, इति महाककिपरयोगे- वेदितभ्यं विषमपादनृत्ते तु चतारः पादाश्च भिन्नरक्षणकाः | यत्र परदद्वयमेकरक्षणकं, तस्मद्धिनौ परस्परं भिन्नौ अन्यौ पदौ, तत्रापि विषमपादवृत्तव्यवहार एव | यत्र पुनः पादत्रये वा पादद्भयं वा पदिकं एकरक्षणकं, इतरत्‌ पदैकं वा पादद्भये वा पदत्रयं वा मिन्नलक्षणकं तत्र उपजातिरिति, अन्योऽवान्तरमेदः

५५ वत्तसंस्थानिणयः--

समपादवृत्तसंख्यानिणेयः प्रस्तारतत्वावधारणाधीनः। तद्धि वरणं द्वितीयेऽनुबन्धे निर्दिष्टं युक्या वृ्तसंस्यानिर्दशस्स- षदिषटः `

यथ।--उक्तानामकछन्दसः एकाक्षिरपादवृत्तं जायते तच्च गुरुरषुिमित्तमधिक्य द्विधा मवति अतः पाद्‌ पदे एकर एव गुरुः, अथवा एक एव रघुरैति द्व वृत्ते समुतचत गणिततन्तन्तु १,८२=२ इति अत्र पदासकमकमवक्षरं, द्वभ्यां, गुरुखधुम्यां गुणितं वेकं ्विसषष्याकं भवतीति तासम्‌ तथा अ्युक्ताचचछन्दसः २.५२ =४ वृत्तानि जायन्त इत्यक्त, पूषवृत्तफरकस्या द्वाभ्यां गुणितेति मन्त- व्यम्‌ तथेव मध्यमच्छन्दसः ४५८२-८ अष्ट वृत्तानि वन्ति एव- मेवाऽन्यत्रापै, तत्तच्छन्दोजातवृत्तसघ्या, तत्तूवच्छन्दो जातवृत्तपर- पए्याया दवाभ्यां गृणनेन निधये यथा-उकतयमिषानान्तिमच्छन्दो- जातवृत्तसंस्या, द्विगुणिततूवच्छन्द्‌ जातवृत्तसस्यति बोद्ध्यम्‌ सा ६,७१,०८,८६४ इति प्रस्तारक्रियानिप्पन्नसस्थेवेल्यवगन्तव्यम्‌ | परन्तु तेषु त्रीण्येव वृत्तानि प्रयागे ददन्ते | संकषितानां सर्वषां वृत्तानां सस्या १३२,४२,१०,७२६, दति अन्योपि क्रमो यथा---(२)१, (२), (२)१, , , . .. (२), इति एतद्विवरणमवं (२) इत्यत्र गुरुरघुबोधकद्विसंस्या एकपयायेण २८१ इतिं गुष्यते (२)* इत्यत्र २६२ इति द्विपयीयाभ्यां, (२)* इत्यत्र २०८२०९२ इति

(~

त्रिपयोयेः, एवं क्रमेण (२)९ इल्यत्र २,८२०८२.८२०२०२०२- »५९०८२०८२०८०५५२०८२०८२०८२०८२.८२२८२०८२..२-

५२1

८२५८२०८२ ८२०८२ इति षडुविंशतिपयायेः गुणिता सती, प्रस्तार करमेण निष्पन्नसख्येव भवति वृत्तानां प्रयागः--

तत्तच्छन्दोजातानां सर्वेषां वृत्तानां प्रयोगो यद्यपि रर्यते। तथापि वत्तसस्यापरिशोधनन यानि यावन्ति वृत्तान्यात्ने रोचन्ते, तानि तावन्ति प्रयोक्त धीमतां शक्रमेव, तु तत्राऽसेमवलशाऽपि विद्यते यथा--उक्तायां ‹श््रीः' इति रक्षणोपेतं श्रीवत्तं एकमेव कदारपण्डितादिभिरङगीकृत रक्ष्यं निरिं | तस्मादेव छन्दसो जातस्य एकरध्वक्षरपादोपेतम्य अन्यवृत्तस्यापि नामलक्रणरक्षयान्यपि कल्प- यितुं शक्यते उदाहरणं -तद्ततम्य नाम, “सु * (समीचने, शामा- वहं, सुखकर, व्रृत्तमिति यावत्‌) रक्षणं !ल्सु ' (५) इत्यक्त, ल्‌+पु इत्यत्र (ल्‌), एको रुः, (पु) सुवृततस्य रक्षणमिति वेदितव्यं रक्षये-- ` नु। ॥' इति ईटशरुध्यषु किमपि अथवेशदं वा, कापि कन्यसपद्रा, कोऽपि चमत्कारं वा भवति, किन्तु एतत्‌ पद्मि वचनसरणिमेवानुकरोर्तीति मत्वा वृत्त्रन्थकारेः तद्विचारः उपृक्षित इत्यनुमीयते तावता का हानिः। वृत्तसंस्यानिणेयावर तत्तद्रतप्रयोगविचिकित्सायां, एतादृरप्यागस्य अवकाशोऽप्येव सुधियां एवमेवादयुक्ताछन्दोजातव्रृत्तानि चलवार्यपि ` गौ खी ' इति रक्षणोपेतं सीवृत्तभेकमेवोदाहतं अवशिष्टानां त्रयाणां वृत्तानामपि नामानि कल्पयित्वा रक्षयरक्षणमनुसंधातुं सक्यते

यथ[--

दटवृ्त--` ट्गिखा ' (“ `) ट्‌+ग्‌+इखा इति, पादे पादे एके रधुः एको गुरश इसवृत्तस्य रक्षणं ' हरं मजे हरं मजे ' इ्य॒दाह्रणम्‌

९५]

वचित्त-' स्वार! (५) ग्‌+लू+ वारि इति, एका गुरुः एको ख्धुश्च वाखित्तस्य रक्षणम्‌ मूतिकारि कमं किनु ' इव्युदाहरणम्‌

अनुवृत्तं--'्तु' ५५) ल्‌+ट्‌+भनु इति द्भ ल्प अनुवृत्तस्य लक्षणम्‌ (एतच्छन्दसि प्रस्तारक्रमाछन्धानि त्रीण्यपि पूैृत्तनि, अनुसृते अनुगतं वा र्धुदरयासकं चतुधवृत्तमिति यावत्‌ |) ' इह सुत मधु पिव ` इत्युदाहरणम्‌ मध्यमाष्छन्दोजातानां अष्टाना- मवि वृत्तानां प्रयोगः एतदनथे कृत एष

अतः परं, तत्तच्छन्दोजातानां पर्वेषां वृत्तानां एवं प्रयोगक- सपना साध्याऽपि, केवरं बुद्धिङकेशकरी, अपि तु प्रयोजनावहेयु- क्ष्यते परन्तु यस्य कप्य वा धीमतः केषां चिद्तानां कल्यने कौतुकमस्ति चेत्‌ प्रयतेत, तल्यतनं सिद्धयव `

न्द्द्रास्रीयनूतनन्रन्थानामावद्यकता- - यथा शाखान्तराणि म्रन्थवहुखानि, कारे कारे उपचितानि बहमिरदतानि तथा छन्ददाश्म्‌ तत्र वृततरलाकरछन्दोमज्ञया- दयः कतिपय एव ग्रन्थाः प्रचरि वर्तन्त छन्दोविचितिमुदिखय, ग्रन्थान्‌ र्चयितुमुयुक्ताः कवयः पण्डिता वा विरलाः छन्दस्तल- रसास्वादिनश्च विररतराः अताऽत्र किशचिद्राग्देवतासेवा अवश्यं कर्वि्यासीकाचिच्चोदना एकाक्षरपादवृत्तादिसपताक्षरपादवृत्तपयन्तं, वृत्तानां प्रयोगः प्रायो बहुलः तथा द्वाविंशाक्षरपादवृत्तदिषदुविंशाक्षरपादवृततपयेनत वृत्तानि शाते निर्दिष्ठन्यपि तेषां प्रयग: प्रायश्चः क्चित्ः। तत्त-

>>11]

त्रापि कश्चिदयुयमः काये इत्यपरोऽभिसन्धिः एत दम्थरचनाव्याजेन बालानां नीतिषर्मबोधः, द्वभक्तिः, आस्मतलज्ञानं, करतम्यकमोभि- शुचिस्ादि सुगुणाः यथामति वोधनीयाः इव्यन्या काचिदाश्ा एताटशसङ्कल्पविरेषचोदनय। एतन्रृतनम्रन्धार्म्भस्समाहतः प्रङृतग्रन्थविचारः--

मवेसमवृत्तविचार्‌ एवात्र विषयः। अत्र पिङ्गरनागपण्डिता- दिमिदंितमारगेण केदारपण्डितादिमिनिर्िष्टानि वृत्तानां रक्षणान्युररी- कृतानि परन्तु रक्षयोदाहरणविषये स्वप्रतिमानुगुणा अन्तःकरणप्रव्तिः निरगढमुदिता प्रसृत प्रक रिता वते वत्तरक्षणनिर्देशावपरे, तत्तदस्य ्रस्तारयतिगणविवरणानि प्रदरितानि ृपतपरस्तारस्कयायवमोषका केचिदनुबन्धा निबद्धाः ततदृत्पादक्षरसङ्खयया कि सुविदिरानां ्रिमूतिं- चतुर्वेद -- पञ्चमहामूत - षड्तु -- सप्तवणाष्टवस्वकादशरुद्र- द्रादशादिस्ादीनां स्वरूपादीनि यथाशास्लमुपवणितानि। एषैवास्य ग्रन्थस्य मर्यादा ग्रथकरत्रभिसन्धिः-

दस्छृतमषायां, सवेशाछपु सवेतेमुखविषयरानुदिर्य नव- नवा प्रन्थास्सम्‌दिता दिने दिने सवत्र प्रसिद्धा मवेयुरिति प्रत्याशा मा- मनवरतमावृणोति अतः--

' सांस्ृ्यां नवरीतिर्चितङ्कृतिस्मधा कवीनञ्चतात्‌ ' इति कवेराशयं सम्यगालोच्य संस्यावन्तः केचिदितोप्युत्तमतरानरूतन- ग्रन्थान्‌ सङ्कयपयियुयदि, तदा मन्मानसोहसः परां काष्ठं भजत इति मृश मे निश्चयः अध्येतारा, बोद्धारो, विमरेकाराश्च अस्मिन्‌ ग्रन्थ विद्यमानान्‌ दोषानाजवेन म्ल, गुणानेोदारयेणाभिनन्य, नैज-

१५1४

्रद्धध्रीलयाहतमिदं मस्यतनं सफरीकुयुरिति पृहुशृहुम्पादरमुदीक्षे एवे प्राचीनाधुनिकपण्डितपरमुखान्‌ सगोरवमभिवन्य, विविधराक्ति- प्रभावमहिमोपात्तदेवताविरेषानिर्विशेषं सस्तुय, एतादशारम्भेणान्तः- करणशुद्धयापादनद्रारा तत्वशोधने, तलचिन्तने, तलवेधने प्रज्ञां सभुज्वल्यतु भगवान्वसकः परेश्वरं इति श्रद्धामक्तिपृरस्सरं तमेवाऽ

नन्यमनपा संप्राथये

~ ¢ बहुधान्धाषाटाैतदशमः, } श्रीवङ्टरमणयेः

गुर्वासरः, (१९३८). +

पिह ५0१5 प४॥ 5॥5¶१।

९964९२८1 | ५5117 (२५७... 9

श्रीसरस्वदयंनमः

सवंसमवृत्तप्रभावः

ध्यात्वा छन्दोमयीं देवीं शब्दशाक्तेस्वरूपिणीम्‌ समवृत्तप्रभावाख्यां रचयामि कृति शुभाम्‌ लघुचिहम्‌ गुराचद्म्‌ ` (विरो्षविषयावबोधायर दद्यतामुपोद्धातः। सख्था छन्दः वृत्तम्‌. क्षणम्‌, प्रस्नः, विवरणम्‌ उक्तायाम्‌-! श्रीघृत्तम्‌, ग्ध्रीः, () पक्रागुरः। उदाहरणानि श्रीमाम्‌ अव्यात्‌ गीमाम्‌ पायात्‌ धीर्म | भायात्‌ (परमात्मा एक एव) एकः देवः अत्युक्तायाम्‌--९ स्रीव्रत्तम्‌, गोखी, ) दधौ गुरू। उदाहरणानि (एकं तच्व-यथा अद्धेते) सत्यम्‌ ज्ञानम्‌ ब्रह्माऽनन्तम्‌ आत्मेकथित्‌ नित्यशुद्धः (देतच्व--यथासांस्ये)

८2

<~

आत्माऽव्यक्तम्‌ सांख्ये दे स्तः मध्यायाम्‌--र नारीचरत्तम्‌. मो नाग. (-- -) मणः

उदादश्णे मा पायष्टकेञ्चः। भक्तानां भक्ताऽम्‌ (त्रिमूनैयः) बरह्मा्यो विष्णुमोम्‌ इंशोऽपौ सरक्षेत्‌

सखगीचरत्तम्‌, रोख्छगीा, ( -५ -), रगणः

उदाहरणम्‌ माधवोमाध्ौ गौधवरभ्रीप्रदाः अचर विरोधाः-अणए्गणान्यनमक्रवन्टगणकृत्तानि -यथा-- आदिटघुः-- यगणः (५ - `) उ. पुरारिः पुरारिः परारियंरारः मध्यलचुः-रगणः (- ५) उ. स्वस्ति ते ब्रह्मणे पिष्णवे सेभव अल्यक्घुः- तगणः (- -५) उ.-- त्वामेव सस्तोमि। मां पाहि सर्वेश सवेटघुः- नगणः (५५८५) उ.-सदिदमिति हि मनसि कर्य आदिगुरुः- भगणः (~ ५८५) -- जन्मनि जन्मनि ब्रह्म विभावय मध्यगुरुः-जगणः (५ - ५) उ, --जनातिहराय भजाम सुजन्म अन्त्यगुरुः सगणः (५५ ) उ.- सुखदं हितदम्‌ भजतामयनम्‌ सवगुरुः-मगणः( )

3

उ.-- श्रीकान्तं श्रीक्रा न्तं मन्दोऽहं वन्दे त्वाम्‌

प्रतिष्ठायाम्‌ कन्याचृत्तम्‌ म्गौ नन्कन्या(-- ) मगणः गुरश्च। उ.- मोक्षपेक्षा स्यचचद्धातः संसरेऽम्मिन्‌ सक्तो माभूः यचतुिध परषाथाः © धर्मश्राथः कामो मोः चलारस्ते स्मै रेभ्याः

^ सुप्रतिष्ठायाम्‌- प्ङ्धिवरत्तम्‌ ~ भ्गागिति पङ्किः(-५५- ` भगणः द्वौगुरू। उ.-१ आत्मसुदीपो राजति देहे। यावति काठे तावति

चेष्टा प्रञमहाभूतानि खानिरुतेजोनीरधराख्येः प्राकृतभूतेः पश्चक- माहुः

गायत्याम्‌- - तनुमध्या व्यो स्तस्तनुमध्या। ( ५५. ) तगण- यगणो उ.-- स्वात्मानमज मत्वाऽऽशु सुखी स्याः | नो चेदिह दुःखं बाधेत भृशं ताम्‌ शरिवदना-रारिवदनां न्यौ (५५५५ -) नगणयगणौ।

1

1 ्रीकरान्तम्‌ ~ नीस्कंठम,

4

उ.-भव गुण'धामा विनयसुधामा श्रतिसुमदामा स्मृतिहितदामा ˆ वखमती- त्सो चद्वस्रमती। ( -५५५ -) तगणसगणौ उ.-- बिद्या सुखकरी बुद्धिभेतिकरी शक्तिजयकरी भक्तिः प्रियकरी विद्य्टेखा-विदर्धखा मोमः। ( - - ---- -) मगणमगणो उ.- देवानां देवो यो भक्तयाऽहं तं सेवे हारदोऽयं दषटशचत्सवं मे सिद्धं स्यात्‌ “^ सोमराजी---द्धिया सामराजी (५ - --५ ~ -) यगणयः गणो उ.--१ स्तुवे सामराज श्रये श्रीषिराजम्‌ दध देषराजं हये हृद्िराजम्‌ उ.--२ (षटृतवः,) वसन्तो निदाधोऽथ व्षाररत्स्युः सहेमन्तकोऽन्यस्तथा दशिरतैः

उग्णिहि- -- ; मदटखा - म्स{ गस्स्यान्मदटखा।( -- ५५-: ) मग

णसगणो गुरुश्च व।ल्यकायम्‌

उ.--१ बास्ये सं तनुविद्यां पष्य त्वं तव गात्रम्‌ | व्यायामाद्व हृष्टो धीशक्ते कुरु रस्ता राकथनुषि सप्त्रेणाः शुक्ले सप्त सुवणा रक्तोऽस्तावरुणोऽयम्‌ पीतोऽसौ हरितस्स्युर्नीटस्यामलपिगाः

1 गुण एव धाम यस्य सः। 2 स्दत्युक्तानां हितानां दामा मालाभूतः। अथवा स्मृतयुक्तानि हितकराणि दामान-दानानि (वराणि वा) यस्य सः।

5 भप्रष्रयः स्तोष्ये करयपविश्वामित्रौ गोतममत्रिम्‌ भारध्याजवसिष्टो सपतपीन्‌ जमदग्निम्‌ ~ मधुखती मनुमती च्नभःः! (५८५८५५५५ -) नगणनगणों गुख्श्च नकर थन्‌ उ.-धनचयमधिक्र नय तव सुखदम्‌ भव बरहुसुयज्ञा हितङशरयुवा कुमारटल्िता--कुमार्टन्धिता ज्स्गाः। (५--५५५----) जगणसगणो गुरुश्च | कमापकायम कुमारगतिकाल कुमारकुलयक्तः ¢ (~ $ स्वधमानरतस्त्व सुकमफटभाक्स्पाः हेलमाला -सरगा हसमादा। (५५ --५-- -) सगणग- गणौ गुरुश्च | वार्धिक्यकायम उ.--समये जीणेगात्रे सुसमो बन्धुर = = ^ ¢ सुरभूदेवसेवां कुरु ताथेचिन्ताम्‌ अनुप्राभि -- ? चित्रपदा--भागिति चिश्रपदागः।(- ५५.५८५ -- ) भग णभगणो द्वौ गुरू नवग्रहस्तोत्रम्‌ यु | --सूये भास्कर भासय बुद्धं लोकतमो हर सिद्धिम्‌ शाधि समाहितकार्ये त्वं ग्रहमण्डलधयंः 1 रैवनादनन्तरं वारथिक पै थः काठः कुमारगतिकालः कुमारपरा- पकाल. इलथः

() विद्यन्माखा-मोमोगागा विद्युन्माला मगणमगणौ द्रौ गुरू उ.--चन्द्रः- कक्षे तं मित्रात्तामो नष्टस्तापः कौुचा ते आद्रे योस्स्वान्तं निलयं वंशं लोकं कारण्याचम्‌ माणवक्रम्‌--माणवक्र भात्तटगाः भगण तगणो लघुः गुरश ' उ.-मङ्गटः-- मङ्गलदो भूज सदा चूयसखस्सोमहितः। ुद्ररिदां सिद्विकरश्छद्रहृदां शे रं भो हेसरुतम्‌ म्नौ गा हंसरुतम्ननन्‌ प्रगणनगणौ ढौ गुरू उ.-वुधः- सोम्यस्त्वं बुध महात्मा प्रज्ञां मे तनु विशालाम्‌ सौम्य ते श्रुमफललवं साभृक्तं ग्रहसुयोगे ^ समानिका-- समानिका गन्धो रगणजगणो गुरूः लधृश्च | उ.- गुरः जीव देव बिद्रदायें गीुखादिजीषितेश्च | तं ममापि जीवहेतुरिष्टसिद्धिदा मवाऽश्छु £ प्रमाणिक्राः -श्रमाणका जरा ठग जगणरगणो टधुः गुरुश्च उ. शुक्रः-- कवे कवित्वशिक्षणं भवेत्परसादतो्र ते प्रणौमि भक्तिभावतो गुरुप्रमाववान्युरो

1 वितानम्‌ ` षितानमभ्यो यदन्यत्‌ जनो वितानं गुरू स्यात्‌। (५ - ५८ ) जगणनगणद्धा गुरू। उ.--शनिः-- शने शेम दयालो शमं प्रदेहि स्थिरं त्वम्‌ स्थिरां भियं त्व प्रसादास्सदा तनोपि परियानाम्‌

नागनचिका -नाराचिक्ा नस ल्गौ (- -५ -५--५--)

तगणरगणो टध्ुः गुस्ख उ.--राहुः-- राहो षटं प्रदेहि मे देहे मता त्वमत्र भो। द्वषस्सभूतजाकंगो ना्माकंततवित्यरः

९. कवरी -त्जा ल्गौ यदिसा क्रवरी। (- ५८५८ ५५) तगणजगणौ लघुः गुख्शच

उ.-केतुः-

केतो कुशलं स्वकुले जातो भवतो भजते | ज्ञानं तनु मे भजतो ध्यानं करवाणि मुदा

१० ऋछाकः-- पच टधरु सवच सत्तम द्विच तुर्थयाः पष्ठ गुर विजानीयादेनच्छोकस्य लक्षणम्‌ (५५५५५५५५ ५५५ ५५ ५५) --पू्वाधम्‌ पव उत्तगाधम्‌॥

उ.-अषएटवस्वः--

धृवोऽथ्वा धरो द्रोणो द्यमनिवास्तुः प्रभाववान्‌

तथेव पंचमः प्रोक्तः प्रत्यूष श्र विभावसुः दोषपस्सोम इति ख्यातः षष्ठः प्राणोऽथ सप्तमः

आपो वार्कोऽ्मशरेति वसो दयष्ट दर्ताः ` प्रथमस्य वसोाः--प्रव हात धर्‌ इति वा संज्ञा. 2 पचमस्य --रतयूष इति विभवेसुरिति वा सज्ञा -ष्रस्मण दाष इति सोम इत वा संज्ञा. 1 अष्टमस्यम-- ` आप इत अऋइतव्रा रज्ञा.

२.-गणेश्ः- गणेशं नोमि भक्त्याहं भववन्धवियुक्तये $ (^ < ¢ (^ मपूजितस्सुराचेयेस्सवस्वकार्याथसिद्धये ११ गज्गतिः- नभलगा गज्ञगतिः। (५५५ -५५५- ) नग- णभगणो घुः गुरश्च | उ,--गजघुसे त्वयि रतिः प्रियकरा हितकरा मतिकरा धरतिकरा भवतु सा मवज मे ९. बृहत्याम्‌- ` १९ हटमुखीः -रान्नरसाविद दलमुग्बी (-५ ५५५५५ ) रगणनगणसगणाः॥ विध्नराजपदकमले संततं तव सुखनिध भृगराजकरितदशां मस्तकं मम वहतु मोः भुजगरिशुखता--भुजगरिश्रुखता नोमः। (५५०५५८५ -- - -) नगणनगणमगणाः जयति भेवति देवं त्वां भजति जगति लोकोऽयम्‌ अखिलवयसि सम्मादात्सकलमनपि भास्न्तम्‌ भुजङ्गसङ्गता- सजरभुजङ्गसङ्गता (५५.५५. ) सगणजगणगगणाः॥ निजवैमवात्तविगरहं जितदुःखसपेभूषणम्‌ मतिमूषकाप्रवाहने हितवारणास्यमाश्रये ¢ मणिमध्यम- - स्यान्मांणमध्यं चद्धमसाः | ( ५८५ «५ « -) भगणमगणसगणाः लाकविईवे मा कुर्‌ मोश्योकदवा्िं वारय मोः ज्ञानविमूदं शिक्षय भो मानसमान्दं नाशय भोः॥

२, नवरतानि- वजमाणिवेहयमणिः पममणिमो णिक्यमणिः मारकतं गोमधिकर्कः विदुमथुक्तानीरस्वः २.- नवग्रहाः- प्ूयहिमांशू भूमिसुतस्मोमजजौवौ काव्यसुधीः पूयंजराहू केतुरिति स्याद्रहसख्या सा नवका १० पड्कूव्राम्‌ ` ; सुमुखी--ससजास्यमुर्वी मना गुरः (५५. ५८०८-५ सगणसगणजगणाः शुरुख्च सुबलस्सवलो विभो प्रभा वरदस्मुखदां यतस्सताम्‌ सफ़ठं कुरु भा मयाऽऽदतं सकलं सुकृते कृतं हितम्‌ दशेन्द्रियाणि-- नयनं श्रवणं दति ध्वनी रसना नसा रुचा मता| त्वगपि स्प्र्॒तिक्रियाविधो पिषणन्दरियपश्चकं विदुः बदनाहचनं करेहतिशरणाद्रतिरप्यधोमुखे परतस्सरण पुरस्मुखं सहितानि दशन्द्रियाणि तेः गुद्धविराट्‌ - म्सौ ज्गौ गुद्धविराडिदे मतम्‌ मगणस्गृणज्गमणाः युरुद्य विष्वक्सेनः-- विष्वक्तेनम्ुपास्महे सदा विष्यग्मीतिविदारकं मुदा। विष्वग्विध्ननितव्रारणं जने व्रिष्करायंशरुखे त्मस्य॑से

८) ~~

1)

पणवम्‌- म्नो ज्गौ चेति पणवनामक्रम्‌ ।(- - -५५५५ - -,) मगणनगणजगणाः गुरुश्च

पिष्वक्तेन मृशमुपास्यसे भक्तयाविष्टवरजनेस्पदा सेनानीस्स गणपतिस्तथा कायाथ त्वमविठसिद्धिदः॥ मथूरसारिणी. जौ रगौ मयूरसारिणी स्यात्‌

५-५ “` ) रगणज्गणरगणाः गुर

प्च महाभूतानि उ.-पृथ्वी- भूरसानलानिलाभ्रयुक्ता मातृवत्समा प्षमानरागात्‌

भूतजातपारनक्षमा त्वं भासि सखरतरगधाम्ना

रकमवती--भ्मौ सगयुक्ता सक्मवतीयम्‌--। ५५ ` ` ८८. -) भगणमगणसगणाः गुरुश्च

उ,-अपः- अदिमसुष्टा वृष्टिजिलाव्या पोषृणमाता भूतहिता तम्‌ पखजनानां पक्षिपशूनां प्राणनकत्री रोकविधात्री

मत्ता- मत्ताज्ञया मभसगयुक्ता।( -- ५५५५ ~) मगणभगणसगणाः गुरुश्च

उ, -तेज ब्रस्ी प्रयेशन्दोऽप्निरिति बुद्ध ज्योतीरूपं मतिगतिभासम्‌

1 जटाभिमानदवता,

11

चेतहक्ति यहुविधशक्ति ध्यायामि लां भृशमसुतत्वम्‌ मनोरमा - -नरजगेमयन्पनारमा | (५५५.-५ ५-५४-) नगणरगणजगणाः युर उ.--वायुः- अनिरतच्वमाश्रये मुदा सकलभूतधारणक्षमम्‌ ध्वनिगतिक्रमाश्रयं सदा गतिरिति प्रपश्चकारणम्‌ चम्पक्रम्रादा--चस्पकमाला चद्मसागः। (- ८५---- ८५. `भगणमगणसगणाः गुर्श्च उ.-आकाशः- चित्प्रथमाविभृतविभूति सर्वगमाकाशाख्यसुतत्वम्‌! शब्दविमासे कारणमा मदहृदयेशचे तवां परिसेवे ९. त्वरितगति: - त्वरितगनिश्च नजनगेः (५५५५--५५५५ -- ) नेगणज्ञगणनगणाः गुरुच्ध उ.--आत्ा- ~ जनयति यो गगनमरुद्ुतिजलभूयुखमयिलम्‌ प्रकृतिवश्चान्मनसि कृतं सुखजरुधि वृण हृदि तम्‌॥ कषमि उपरस्थिता- त्जो ञ्गा गुरुणेयमुपरस्थिता स्यात्‌। (- - ५५-५- ) तगणजगणजगणाः गुरुद्वयं उ,-- त्रयसिदादयतारहस्यम्‌ चिदस्तु गुणाद्धवर्तीश्चराख्यो ृरतित्रयमित्यथ भुरि दवाः ्रिशस्सहितास्ेय इत्यनन्ता- स्तरैवतकं विदितं रहस्यम्‌

ध. इन्द्रवजा- स्यादिन्द्रवजा ततजास्तना गो ।(- -५--- ५८ ५“ ` ) तगणतगणजगणाः मुर्द्धय उ, --अष्टवसवः, एकादशद्राः, द्ादश्चादिलयाः, इन्द्रः, ग्रजापतिः-- तत्राष्ट देवा पसुरूपभाजो रद्रास्तथेकादश्च देवरूपाः तद्रादश्चादित्यवरेण्यसूपा इन्द्रः प्रजापत्यभिधानदवः उपन्द्रवज्रा- उपनद्रवजा जतजास्नतागौ। (५ ५--- ^ +^ जगणनगणजयणाः गुर्द्थच ||

सषवतव वसुधिदाभसकृतादिशक्ति- वेरा सुताऽमद्पिकरारयपस्य सधर्मिणी सा वरधरमपती तयाऽमवरन्द्रोणयुखा्पुत्राः उपजानिः---उन्द्रापेन्द्रयजयाः ससण्रमिन्नपादरूपा उ.-१ दोणः-- दरोणोऽधरो वा प्रथमो वसूनां मनोहरा बाऽभिमतिहिं भायां तयोश्च सङ्गाव्छलु जक्लिरं ते हर्षा भयं शाक्रयुखाश्च भावाः उ,--२ प्राणः- तथाऽनिलः प्राणवसुद्धितीय- स्सोजेस्वतीऽपास्य शिवाऽस्ति भाया

>}

पुरोजवोऽसो सहसायुराभ्यां जातावविज्ञातगतिद्वितीयः॥

सुमुखी - नजजलगेगैदिना सुयुखी (५५५०. ५५- ५- ) नगणज्ञगणजगणाः टधुगरसख

उ. ध्रवः-- भुव इति नाम त॒तीयवसु भवति पतिस्स हि धारणया पुर इति काल इतीण्सुतं सकलगतः करणं भजत

£ दाधक्रम्‌ -दाधकन्रत्तामिद्‌ वभमागो | ( ५४८. \\--५/ ~ ) भगणमगणमगधाः गुणय च। ¢ ४--अकः-- {चत्रवस्थ अकचतुथवरसुद्यथव्राञप

स्तन हि वासनया जनितास्ते हष॑ुखा गदिता जनिकार्याः कमरशताश्रयभावपशेषाः शालिनी -- शालिन्ुक्ता म्ना तगं गान्धिाक्रिः। ( - ~| ५८- ५.) मगणतगणतेगणाःगुरद्भय च। चतुभिस्सप

भियनिः। ५--अभरिः- अगिर्शुद्धः पंचमो बाऽनलोऽसौ धारा भाया तस्य शाखो वरिशाघ्रः। पुत्रा आसन्‌ नेगमेयस्रयोऽथ ज्येष्टो भ्राता द्राप्रिणो वा कुमारः

1 बातोमीं --वानोर्मीयं कथिता म्भौ तगौ गः। (-- - - ८५ --५: -) मगणभगणतगणाः गुरुद्धय ६.-दाषः- दोपषष्षष्ठोऽस्ति वसुस्सोमनामा भार्यानाम्ना कथिता शवेरी सा तस्याः पुत्रो विदितस्सोऽपि वचां वचस्य वाऽवरजर्शि्यमारः भ्रमरविटसितम्‌--म्भौ न्टो गस्स्याद्धमरविलसितम्‌ ५५५८७५५.) मगणभगणनगणाः ठकघुः गुरुश्च ७.--वास्तुः-- वास्तुयेस्ससमवसुरथवा ्रादिभोसोंऽगिरस उदरतः `जाता मायो तदुभयतनथो विशश्वक्माऽस्य इति विदितः गाद्धता-.-रान्नराविति रथोद्धता टगौ (-५ ५५५-- ९/ ) रगणनगणग्गणाः ल्युः गुरुश्च विभावसुः-- अष्टमो वसुरसो धिभावसुः पर॑त्युपापतिरय प्रभाववान्‌ वयष्टरोचिषसुतो तथाऽऽ तपो देवलो जयति सवे भासकः ११ स्वागतम्‌ स्वागतति रनभागुरुयुगमम्‌ ( ५. ५५५ ५५ - --) रगणनगणभगणाः गुसुद्धयवच।

प्रमासः, ४अआगीरसी, विश्वकमा. प्रत्यूषः, > आतपनः.

129

=

चिन्मयाज्ञगादेदं वसुसुपा- च्छक्तितो विलसति प्रभयात्तम्‌ नोम्यहं प्रतिदिनं सवसन्तम्‌ चिन्मयं हृदिशय पुरू त्वाम्‌ भारते प्रकरणादियपुक्ता दानधमेविषयादुकरष्ट | आदृता वसुक्था ननु देवीः तखबोधपरभागवताक्ता उक्तमेव वरतेत्तिरशाखाऽ- रण्यभाग इदमद्धुततच्वम्‌ यरूपवसुदेवमदिभ्रा कालदिक्परतया बहुधाऽलम्‌ एकतोऽधिक कृता द्रा एवमेव परतोऽमिहितास्युः भारतादिगतनामविशेषै- ृद्धिगोचरसदथेमुपात्तैः १२ वृत्ता- -ननसगगुरुरचिता वत्ता (५५५५८०५८५५ - -) नगणनगणसगणाः गुरुद्धय

7क।द्रारुदाः अजः- अज इति विदुरिह रसां भजसि जनिमिति यस्माचवमू | प्रभवसि जगद र्ु्स

स्थितिपदगतमिदमाहतंम्‌

16 १२ पृथ्वी -ननभगगुरुगेरथपृथ्वी | (८५५५८५५ -५५ ~ ~ ) नगणनगणमगणाः गुरुद्धय एकपात्‌- जगदिदमखिलं तव पादा विलससि बहधेकसुपाचखम्‌ सुखमयमथ तच्रिपदं ते भवगतजनताशरण ऽखम्‌ १५ भद्विका-ननरटगुरभिश्च मद्विका | (५५५८५५५ -५ - `) नगणनगणरगणाः खघुः गुरुश्च ! भव तवकरणा ऽस्ति चस्भो धरति हि म्रदुलाभ्वर भद्रिका गुरुनयनपद तूर्तीयक्म्‌ गुरूषलमिति चित्रवृत्तजम्‌ १५ चित्रघ्रृत्ता -ननतगगुरामश्च चित्रवृत्ता। (५५५०५५५ - -५ ~) नगणनगणनगणाः गुरुद्धय अहिवध्रचः-- अवसि जगद दिवु ्रचदेवौ दिविषदभिनुतस्तं हि राके स्थिरचरनिचयास्वल्प्रसादात्‌ स्थितिगातिभरणे स्स्युस्युक्ताः इ्यनिका---दयनिका गजा रको गुम्यदा( ५. ५८ ) ग्गणजगणन्गणाः च्वुः सुर्य

1 माद्रफव्रन अदिवुध्यपदसमावसस्यानु पत्या तत्पदं तदनन्तरायाचत्रव्रन-

-् = == 1

समेतं वनते इति त्वथ, कविन। सवम कारमुन्क्षतम्‌. = अहिव््र.) अहिवुधः अदित्यः अदब्धः इति स्प,

शी त्वं हि देव ईरो पदद्रया- त्काटकूटधारणादाहिस्स्मृतः वृहामि स्व्यं जगत्रथात्मना तेन बुश्रय इत्यर्पीह्‌ कथ्यसे

शै. (^. (~ १७ माक्तिकमाका--मोक्तिकमाद्टा यद्धि मननागा।( ५५ ५८५५ -) भगणतगणनगणाः गुरुट्य

विरूपाक्षः - शुदरगणेषु त्वमसि बरिष्ठ नौमि विरूपाक्ष तव पदान्ने बन्धाविमुक्तो दुरेतविदाहं

कि =

कारणमश्षित्रयमिति सेवे

१८ श्रीवृत्तम्‌--पचरसेद्रीभतनगगेस्स्यात्‌ ( ५५. - ५५५ ~ ~) भगणतगणनगणाः गुख्द्धयं पञ्चभिप्पडभियनिः॥ सुरश्वरः---

पचमरुद्र मुनिगणसेग्यं स्वात्मनि देवं भजत सुरेशम्‌ रेवतसंज्ञं सुखमयसरूपं कालव्रिदूरं श्ुममति शलम्‌ १९ उपास्थतम्‌-- उपस्थितमिदं उसो ताद्रकासै - ५५ - - --५ ~ ) जगणसगणतगणाः गुरुद्धय जयन्तः-- जगच्रयमिदं धत्ते जयन्तः पुरत्रयवधे देवाः कियन्तः | दिनत्रयमभुं ये ते भजन्ते गुणत्रयकरतं शोकं कषन्ते

1 २५ संम्मता-नरयुगं भवन्सम्मता लगौ (५५०५-५ - ५-८--) नगणरगणरगणाः लर्घुः गुरु बहुस्प!-- स॒ बहुरूपमाक्‌ योऽस्ति सवेग- स्सुलभमस्य तद्रपधारणम्‌ अखिरशक्तितो विश्वरूपभाक्‌ जयति भक्तितस्त नमाम्यहम्‌ २९१ कुमारी-- ययो या टगौ चत्कुमारी मता (५- -५---५--) यगणयगणयगणाः दधुः गुरुश्च अ्यमकः- समे दवे सुनेत्र भजन्ति प्रिया- तसुरास्ते माहात्म्यमेतेषु भिम्‌ रवीन्दु सुविज्ञानमक्षीणि ते जगद्धासयन्तीति जानन्ति ते १२ जगत्याम्‌--

चन्द्रवत्म--चन्द्रवत्म निगदन्ति ग्नभस्ः। (- ५५५ - ५५५५ ~) रगणनगणभगणसगणाः

अपराजितः-- सन्ततं त्यमपरानितपद भाक्‌ त्वं केन परिभूयस इति भोः। पूज्यसे त्वममरेनं परिभव- स्त्वत्पदं हि भजताघ्रुदयति नः

वंशस्थम्‌- जतौ तु वदास्थमुदीश्त जरौ (५ ५- - ५५ - - “५ -,) जगणतगणजगणरगणाः

14)

१० सावित्यिः-- नमामि साविव्य्रुदारतेजसं जगतप्रघ्तेस्सुनिदानमव्ययम्‌ बिभासयव्येतदशेषरोकषिकं स्वतेजसा योऽस्ति चितिस्वरूपवान्‌ इन्द्रवंशा-- स्यादिन्द्रवशा ततजे रसंयुतेः। (-- - -५ - “८-« --) तगणतगणजगणरगणाः॥ ११ पिनाकी-- देवो हरो यो भवनाश्को निजा- मध्यास्यमायां सृजति त्रिविष्टपम्‌ म्णा पिनाकी सकलं बिभर्त्यसो भूयस्तथा संहरति स्वलीलया पज्ञातिः- वंशस्थन्द्रवशवृत्तयास्संखृष्टभिन्नपादरूपा (५ -५---५५--५ ५- | - --५--५५-८ “५ -~) प्रथमपादे जगणतगणज्ञगणरगणाः द्वितीयपादे तगणतगणजगणरगणाः पवय उत्तरयाधाप अन्यधावा॥ उदाहरणानि-- जटाधरोक्तया हि समीरेतक्रमा सद्रास्त एकादश्चसंख्यया युताः विशेषनामानि भवन्ति भारते मात्स्ये पिनाकी रेवतो हरः शिवो हरश्टौशुपिनाकिनौ तथा स्थाणुश्च भर्गो गिरिश्षस्सदाक्चेवः कपालिनामिश्वरभेरवो स्मृता- स्तेऽन्येरथेकादशसद्रसख्यया

“2()

आरण्यके तैत्तिरसंज्ञके स्मृता मरुदररा शुद्रगणास्तु सौयेकाः विद्युत्प्रकाञ्चादिकरा महोञ्वरा- स्सदान्तरिक्षे गतितो जगतकते प्रभ्राजमाना व्यवदातसंज्ञका गणास्तथा वास्तुकवेद्यताश्च ते वर्भधतुर्भो रजता हि पश्चमो गणस्तु नास्ना पर्षा इति स्मरतः इयामास्तु षुः कपिलाऽतिलोहिता भवन्ति सप्ताष्टमवगेभाजिनः। उष्वोश्वसद्रा नवमो गणो विदुः परस्तु वर्गोऽवपतन्तसंज्ञकाः एकादशो वरेद्यतनामश्चािनां गणस्स्मृतस्तत्प्रथमप्रपाटके तत्वानि तेषां विदितं भवेदूव विवेकिनां माष्यविदां महात्मनाम्‌ तारकम्‌ -इह तारकमवुधसः काथतम्‌ (५५८- ५५ „.„/ “८५ ) सगणसगणसगणसगणाः॥ प्रादरादरिव्याः हारिवंशचयुखादि पुराणकथा- वचमैभेणितं श्रतितखपरैः इह येगणं यवनस्य हितं विवृणामि यथामति तच्वपरः

2 | दरताषेलंवितम्‌ -दतविद्धवितमाह नभौ भरौ (५५५- ५८८ ५८८.“ --) नगणमगणभगणरगणाः॥ विवस्वान्‌- तव विवस्वत आत्मकमौष्ण्यकं विविधभूतगतं स्थितिहेतुकम्‌ यदि तद्भवति क्षणमप्यहो तदनु जीवति किं किमु वधते पुटः - मुनिशरविरातिनों म्यौ पुटो भ्यम्‌ (५५५५५५० .-। ) नगणनगणमगणयगणाः सप्तभिः पञ्चभिर्यनतिः अयमा-- दविदशरथिगणे भ्रष्ठ ऽयेमन्‌ तवं यदिह जनिमतामयं मिमीषे तदुदयकरणे त्वं जागरूकः कलयसि सततं तद्वांछितं भोः प्रमुदितवदना--परमुदितवदना भवेन्न ररौ (५५८५५५५ -- -- -- -) नगणनगणरगणरगणाः पूषा-- गगनबहुगतिस्त्वमेकषिकः छृतजगदवनो ऽसि पूषाऽ्द्रात्‌ अनर इह समोनु किते सिषा कृषिशरणहितं स्तुमस्तवां विभो

~ [अ ¢ कुसुमविच्ित्रा- नयसदहितौ न्यौ कुसुमावेचिन्ना | (५५५५ - -- ५८८५ --- ) नगणयगणनगणयगणाः

८११

त्वष्टा-- सु रगृहकारी शविकरहारी रवि "कृतसज्ञस्ि'शिरस आत्मा हरकृतशूलो हरि कृतचक्रो रससि खड सं 'कृतिसमनामा

९. जखोद्धतगतिः--रसैभसजसो जलोद्धतगतिः। (५ ५५५ ५--५५५- ) जगणसगणजगणसगणाः। पड्मिष्पड्मि्यंतिः॥

५.- सविता-- जगत्प्रसषिता त्वमप्परसविता प्रचोदयसि नो धियोऽपि सविता | वरेण्यमिति ते शरण्यमिति ते सुभगं इति तजञपन्ति मयुजाः॥

1 देवानां प्रासादादि निमाता, 2 सूयस्य क्रिरणान [तापं] हरतीति [हस्वी- करोतीति]. >रविणा-सूर्ेण, कृता-दत्ता, संज्ञा [सूयस्य प्रनी] येन सः. 4 त्रिशिरसः -तन्नामकस्य, आत्मा- पितृभूतः वप्रः आत्मैव यो पुत्रह्मेण जातः, त्रिशिराः आत्मा वे पुत्रनामासि ` इति श्रतेः. 5 हराय कृतः-निर्मितः, शूलः [तन्नामायुधविरोषः| येन सः. हरगरकृतं-निर्मिते, चक्रं (तन्नामायुधविरषः] येन सः, कलया, समं नाम यस्य सः करतिसमनामा करतिः---तक्षणकम, तद्‌- नुगुणं नाम--" त्वष् ' इति यतः-- तश्र धातुः-तक्षणकमाथकः, तस्य तृच्‌ प्रयये विहिते, तवष इति प्रातिपदिकं भवति तस्य पुंसि प्रथमेकवेचने ह्पं तट इति अस्मिन श्छेके चरिषु पूर्वेषु पदेषु, अस्य अदिल्यषूपान्यतमस्थं, यानि कर्माणि निर्पितानि, तानि तक्षणकमसाध्यानीति छता, तत्कमानुगुणं नाम प्रक- रणमनुखख ' त्वष्टा ` इयनुमंतम्यं अस्मिन ग्रत्ते गुसवणत्रयापादकस्य तवष्रपदस्य समविशानुपपातिं पयौटोच्य, उपरिनिदिष्रथः द्वि्टकत्पनोपि समाधानेनाद्गीकार्यः

^) 45)

भुजङ्गप्रयातम्‌ - भुजङ्गप्रयात मवेचश्चतुभिः (५ -५ -५~ -) यगणयगणयगणयृगणाः ६.-भगः-- भगो ऽसि प्रपिद्धो िवाहादिकायं सुसिद्धं करोपि प्रजानां प्रय त्वम्‌ सनक्त्रगत्या पडश्चययक्तया त्वमादित्यतेनो विशेषात्सुरंशः ११ स्रग्विणी गेश्तुर्भियता खग्विणी सम्मता। ( ५.-- “५ ---- “८ ) रगणरगणर्गणरगणाः॥ ७.--धाता- धातृनामांकितो वायुसंधारणा- दरहमिसंदीपनात्कमेसंस्थापनात्‌ ब्रह्मवत्सुषटेकृत्प्राणिनागुद्धदां स्थावराणामसि त्वं प्रभो तेजसा १२ प्रियवदा- भुवि भवेन्नभजरः प्रियेवदा (५५५--५५५ -५-५-) नगणभगणजगणरगणाः ८.-विधाता-- दिवि जटं भुरि जलं विधातरतो हदि बरं मतिबरं भवेत्सदा अजगति हरिकृति हराश्रयं सुषिदध्वमुपकृद्विराजसे १३ मणिमाटा- त्यौ व्यो मणिमाला छिन्ना गुदवक्रः। ( -

५. , ) तगणयगणतगणयगणाः वृभिष्प्रडाभि- यतिः

९.--वरुणः!-- सत्यानृतदशषी पत्यानवपर्यन्‌ कालावरकस्त्वं राजाऽस्युदकानाम्‌ मित्रस्य सुयोगान्मेत्रावरूणोक्तया वेदे वरूण त्वं देवादिरितीड्यः

^ [# (^~. [3 १४ ठखिता---धीरेरमाणि टलना तभा जयं (- - -८५ ५-५८-८ -- ) तगणभगणजगणरगणाः

१०.--मित्रः- मित्रो हिताय जगतां त्वमेव भो- शक्तो विश्चेषयजने प्रशषस्यसे चक्षस्समस्तजगतोऽसि तस्थुप- स्तां नमामि सततं सतां हितम्‌

[१ [न कै, (^ १५ प्रामताक्चषग--प्रामताक्चषगा सजससस्दिता। (५५ ५५५--५५- ) सगणजगणसगणसगणाः

११.--रविः-- त्वमशेषतो विदितवान्िविभवे- रमरेश्ररो घनपतिदयुतिमान्‌ प्रथमो हविभुगिति संकलितो रिरित्यतो निगदितो विबुधैः १६ ज्वाखा - - ननभमसहिताऽभिहिता ज्वाखा (५५५५५५४ --५५- ` ¬ ) नगणनगणमगणमगणाः॥ रपिकरवारेता जलधावापो मरुदनुसरणाद्रगनं प्राप्राः | घनगतिकलिताः करिता ब्रृ्टया रविमरुदनुगा युवमायाताः

4) ;७ वेश्वदेवा - पञ्चाग्वेदिन्ना वध्वदरसी ममाशर।। ` ---| ५८ -७ -) मगणयगगयगगयरगनाः | पञ्चाभस्नतमि- यतिः १२.---उसरुक्रमः-- आदित्यो नित्य विक्रमेत सयं दां त्रिः प्रातस्मायं मध्यमऽद्रशिपादः राब्दैस्तेषिष्णूरकरमावेः प्रसिद्धो लोके सर्वे लां पूजयन्तेऽति नम्राः १८ जलधम्मान्टा अन्ध्य्ाभिर्जद्धग्माद्ा स्मो स्मौ | ( -- | ५४५५७ --- ~, मगणमगणसगप्रासतष्पःः चनुभि- रण्ामि्यतिः दादक्ादित्यानां नामान्तराणि- पूषा त्वशऽ्यमसवितारौ शकरा धाता विष्णुवेरुणपिवस्वान्मित्राः अशस्प्रथ खग इति चादित्याख्याः लकेष्वाहुढेयधिकद वात्ता भेदाः १९ आभिनवमालिक। - ` अभिनयमाल्टक्त नजभयस्स्यान्‌ (५८७५५८५ ८५८५ - -) नगणज्गणमगणयगणाः महन्द्रः ` त्रिभुवनपालकोऽमि हि महेन्द्रा दितिसुतनाश्रकोऽमरवरण्यः। सुकृतमनोरथान्सकृतिनस्त्वं सुयजनशीलिनो नयसि नाकम्‌

2० प्रमा- स्वर्दाग्विग्तिभनो गे परभा (८८८८५८५ | ५. ५. ) नगणनगणरगणरगणाः सत्तभिः पञ्चःभयतिः॥

6}

प्रजापतिः- परथमजननमाग्विभासिप्रजा- पतिरमरगुणो भुवामीश्वरः। फटयसि मनसा त्रिलोकीं स्वयं सुरद नुजपिता गतिस्त्वं सताम्‌ २१ मानिनी- -मवयनि नजाविह मानिनी जर (५५५५ ५८५८--“ -“-- ) नृगणजगग्जगणरगणाः॥

त्रयस्िगरदवताः- जगति हिताः कति देवताख्रयो दश्च दशतो दश्यसयुता विदुः | श्रतिविदिताः खलु तास्सहस्धा मतिङ्कशलास्सुविभागव्य तन्वते ६२ अभिनवतामरसम ` -अभिनवनामरसं नजजा यः। (५५५ “--८८-८८ - ) नगणजगणज्गणयगणाः॥

भवति सदकमिद सुविचार तरिविधमथो गुणतोऽजहरीश्चाः तदनु तदात्मकृतं महिमप्र वसुमरुदकगणं बरहुधाऽश्हुः २३ गोरी -नयुगरयुगयुक्च गौरी मना (५५८५५५५ --५ -) नगणनगणरगणरगणाः॥ अभिमतश्भलाभयोगाय वा मयकृदञ्चुभयोगनाग्चाय वा विविधकृतिवचोभिरेतास्तुता- स्तदनुगतजने्हिं वागादयः

२४ कलना--पञ्च मुनौ भ्तौ ससयुता द्यलना (-५५ -- ५८५५.-८५- ) भगणतगणसगणसगणाः पञ्चभिस्सप्तमियनिः सन्ति हि देवा बहुविधा प्ररदा- स्तानिह वक्तु कथमहं प्रयते नाम सूपं गुणगणान्फरदान्‌ तस्करृतियल्लो भेवति मे विफलः २५ ललिनम्‌-खलितमभिहितं नौ म्रा नामतः। (५५५५ ५५ ------“-) नगणनगणमगणरगणाः॥ प्रकटितमहिमा तेष्वेकेकको विलसति भुवने देवस्येच्छया | तदणुरपि मे बुद्धौ भासते

(०९ (^ 9

किमुत जडधिया वक्तु शक्यते

२६ मौक्तिकदाम-चतुजंगणं यदि मौक्तिकदाम(५-५५ ) जगणजगणजगणजगणाः

\/ -- \/ -

बिभेमि नितान्तमशाक्तवशाद् सुखन विचारयितुं निजवस्तु तदायमनुग्रहरूपफठं त॒ निदानमहं करये पिजयेजत्र २७ क्राकरता- सयसैभेवत्काकरता ययुक्तैः (५५-५- --५ - ` -) सगणयगणसगणयगणाः

कटये विभो व्वत्पदपमसेवां मनसा बचोभिमेम कायकार्ैः

युदितस्तया त्व भव मे सहाय- स्सपदि प्रसक्तं गुरुरोषकार्ये

१२ अनिर गत्याभ यब्चरीकादल्यी यमौम विरूश्रानौ चञ्चर्मक्रावदी गः। पगणमगणरगणरगणाः गुरुश्च एकादश गन्धवाः-- गन्पर्वस्स्यानुर्भरिश्षोभाननोसौ दितीयो ्राडास्ते आराजतेऽयं प्रसिद्धचा तथानाभ्नागारस्सोहसां दिरूपतिये- स्स वभारिर्यो बभ्रम्यमाणारिरास्ते क्षिपा. नुरगस्सवनिर्नी ततो गः क्षमा। (५५५५५८५ ८: ` ७: उगधनगवनगणतगणाः गुरुश्च सप्तभिष्यडभियंतिः॥ हसनकृतिपरो हस्तसंज्ञो भे- न्ुभकररुचिभियेस्सुदस्तो विभुः करश्चजनमुखदोयः कृञ्ञानुस्स्वयं निखिलवसुधरो माति विश्वावसुः

प्रहार्धणी ` सनं, जा गज्िदश्यनिःप्रहर्पिणीयं। ५५५ ५.५ .५- ) मगण्नगणज्गटरगणाः गुरुश्च जिभिदेशाभि- यातिः

मूधन्वान्वहति यतर्दिरः प्रधानं सयस्यव सुविधरस्प सूर्यवर्चा स्वं कृत्यं कुरुत इति भिया कृतिस्ते गन्धर्वाः प्रथितस्चो हि सूय॑रूपाः मत्तमयूरम्‌ वद रु्रम्ना यसगा मत्तमगृरम्‌। ५५ ५५ ) मगगनगणयगग्रसगणाः गुरुख। चतुभि- गवभिर्यानतिः प्रयोददाविश्वदवाः ~ पिश्वदवास्संकथितास्ते दन्न पूज्याः देवानन्ये व्रीन्दशयुक्तान्परमाष्टः

24

देवाः केचित्ते प्रियपौरूरयसंज्ञा- स्तपामन्य हयाद्रवनाम्रा विदितास्युः

सचिग -चनुग्रहरिटि सचिग जभस्नगाः। (५ -५--।५ ५८७७ -७ -) ज्गगनवजसरणगनन गः गुरश्च। चनुभिर्तव्रभि- यतिः

क्रतुवेसुष्वनिध्रतिकालदक्षकाः परस्पकोऽपि ' ङुरुकामसत्यकाः। पुरूरवा दश तथाद्रंका धररि- स्स रोचको तदनु प्रिखोचनस्रयः

£ मेज्ुनापिणी--सजसा जगा मघानि ५जुभाप्िणी (५५: ५५/५७ ५४ ) सगणज्जगणमनगणजगणाः सुरुश्च

धमेविमथेः--

नवरोऽमरो मधितुमहति स्वयं सुमना गुणेर्यदि भवेत्स्वधमेनैः

विपयेन यदि जीवति स्थिरं दरमकीटपकिमृगजन्मवान्भवेत्‌

सरसा- सजसा र्सगंः कथिता सरसेपा। (५, ५.- ५८५५८--८५-- ) संगणजगणसगणसगणाः गुरुश्च

लमतं स्वधमंनिरतो बहु पुण्य

भजते हि तस्य सुफ़ं जगत्याम्‌ बिदितस्स्यधमेमहिमा सुखदाता

तमहं करोमि विषदं निजमलत्या

सुमङ्गयिका (कलसः) सजसास्सगा यदि सुमगलि- क्यम्‌ (५५ ५“ ५५५ -५५ ) सगणजगणसगणसगणाः गुरुश्च

1 करौ वा भवेत (तस्म नाम ज्ञायत इत्यथः).

20)

अखिलानि यो धरति पाति धमे स्सुषिधायेते जगदनेन धर्मः। अग्विङं प्रतिष्ठत इदं खल धमे

परमात्मनोऽस्ति परस्स धमः परमद्रकम्‌ -भवनि नजो सजगाः प्रभद्रकम्‌ (५५४

५--५५५--८.-५ -) नगण्रजगणसगणजगणा. गुरश स्वनिजमहिभ्नि यदयं प्रतिष्ठितो हृदि तदसौ सुषिदितस्स्यधमेवान्‌ स्वपदविदत्र हि मवेत्म्वधर्मगो भज परमात्मनिजतचचमात्मना २४ शाक्वर्थाम्‌ -- असवाधा- म्नौ न्सौ गावक्षत्रहविरनिरमेवाधरा --| ७८५५८५५ ` - ) मगणतगणनगपसगगाः दां गुरू पञ्चभिनेवभि्थीतः॥ कल्याणाऽऽधारान्‌ यदि कलयसि तद्धमा- स्तानाचरि वं समनुसर मनरद्यद्धये तन्मूला मक्तिभेवति खलु तया ज्ञानं युक्ति सारूप्यादिमथ भजसि तन त्वम्‌ अपरयाजिना- ननग्मन्टघुगस्स्वंररपगाजिता | (५५५५५ - -५५८ ५“ ) नगणनगणरगण्सगणाः त्श य[र्श्ध मत्र भिस्सप्तभियनिः॥ अनुकुरु परमान्मधमेगुणान्मदा यदि तव मवति स्वधमेरतिः परा शुभगुणवक्षतो मनो विमलं भवे- तदनु भवति परात्मनि मानसम्‌

|

वसन्नतिटक्रा- उक्ता वसन्नतिटका तभजा जगं गः | ( -५-५५५ ५५५ : } तगणमशणजगणजगणाः दवौ गुरू (इयमव सिटाद्ता, उद्धपिणी. श्ाभावनती च) उक्ता गुणा हि करुणाभयदानरक्षा- स्यप्रसादसमताजेवधीरभावाः पाराध्यभूतदितचिन्तनभूत्यहंसा देवस्य तान्समधिगच्छ यथोचितं त्वम्‌ प्रहरणतिलक्रा -तनभनलघुगाः प्रहरणतिलका (५५५ ५८८५ ८८५८५८८५ ) नेगनगणमगणनगणाः खघुः गुरुश्च केर्णा- विपदशितजने कुरु बहुकरूणां प्रदिश्च सदयनं बितर बहुधनम्‌ तनु सुगपनयं वद हितवचनं भर तद नुजनं नय तयुदयिनम्‌ इन्दुवदना - इन्दुधदनाभजसनस्सगुखयुग्मेः